Nhà từng có chuyện không may: hỏi gì, nghĩ thế nào trước khi xuống tiền
Trong mục Mua và thuê nhà đã có bài về pháp lý, kỹ thuật, nhà cũ hay mới. Có một loại nhà mà các bài đó chưa nói tới, vì nó không nằm trong bất kỳ danh sách kiểm tra nào: nhà “có chuyện”. Nhà từng có người mất trong nhà, từng cháy, từng bị ngân hàng siết, hoặc đơn giản là “ai ở cũng làm ăn thua lỗ”. Những căn này thường rao rẻ hơn mặt bằng, và người mua đứng giữa hai cảm giác: tiếc giá, và sợ.
Bài này không khuyên mua hay không mua. Bài này giúp tách ra: phần nào là nỗi sợ thuần tuý, phần nào là rủi ro có thật cần kiểm, và câu hỏi nào nên đặt ra.
Bốn loại “chuyện” và mỗi loại cần kiểm gì
Gom chung thành “nhà xấu” thì không xử lý được. Tách ra thì mỗi loại có việc riêng:
- Nhà có người mất trong nhà do tuổi già, bệnh tật. Về vật chất, căn nhà không khác gì căn khác. Đây là chuyện tâm lý và tín ngưỡng của chính gia đình mình.
- Nhà từng cháy. Đây là loại có rủi ro vật chất rõ nhất: kết cấu, hệ điện, mùi khói ngấm.
- Nhà bị siết nợ, phát mại, tranh chấp. Rủi ro nằm ở pháp lý, không nằm ở căn nhà.
- Nhà “ai ở cũng thất bát”. Thường là lời đồn. Nhưng đôi khi nó trỏ tới một vấn đề có thật như ngập, ồn, mặt bằng kinh doanh kém.
🔴 Nhà từng cháy: phải có người kiểm kết cấu
Đây là phần quan trọng nhất trong bài, vì sai ở đây là sai về an toàn chứ không phải về cảm giác.
- Lửa nóng kéo dài làm bê tông và cốt thép giảm khả năng chịu lực, dù nhìn bề ngoài sau khi trát sơn lại vẫn phẳng phiu. Bê tông bị bong lớp, lộ thép, nứt chân chim dày là dấu hiệu cần dừng lại.
- Hệ điện trong nhà cháy gần như chắc chắn phải đi lại hoàn toàn. Hỏi rõ đã thay chưa, ai thay, có giấy tờ nghiệm thu không.
- Mùi khói ngấm vào trần, tường, gỗ, có khi kéo dài rất lâu sau khi sơn lại, nhất là khi trời nồm ẩm.
Với nhà từng cháy, hãy thuê kỹ sư kết cấu đi kiểm trước khi đặt cọc. Chi phí đó nhỏ so với giá căn nhà, và so với tiền gia cố nếu phát hiện muộn. Nếu người bán không cho kiểm, đó là câu trả lời.
Nhà bị siết nợ, phát mại, tranh chấp
Căn nhà vật chất có thể hoàn toàn tốt. Rủi ro nằm ở giấy tờ và con người:
- Ai đang đứng tên, ai có quyền bán, căn nhà có đang thế chấp không.
- Người ở hiện tại đã đồng ý dọn đi chưa, có đang khiếu nại, kiện tụng không.
- Có nhiều đồng sở hữu hoặc người thừa kế chưa ký không.
Những câu này phải hỏi người có chuyên môn pháp lý, và kiểm ở cơ quan đăng ký đất đai, không hỏi thầy phong thuỷ. Bài “Mua nhà: kiểm pháp lý trước khi bàn tới hướng” trong cùng mục có danh sách chi tiết.
“Ai ở cũng thất bát”: đi tìm lý do có thật
Lời đồn kiểu này thường được kể lại qua nhiều người, mỗi lần một ít thêm thắt. Nhưng đừng gạt bỏ ngay. Hãy hỏi cụ thể thất bát vì sao:
- Nếu là cửa hàng đóng cửa liên tục, có thể mặt bằng thật sự kém: đường một chiều không tiện ghé, không có chỗ đỗ xe, khuất tầm nhìn, cạnh đối thủ lớn.
- Nếu là gia đình hay đau ốm, hỏi về ẩm mốc, nước giếng, mùi cống, tiếng ồn ban đêm, nắng nóng.
- Nếu là hay mất trộm, hỏi về an ninh khu vực, lối vào phía sau, mái tôn liền kề.
Mỗi lời đồn, nếu truy được ra một lý do vật chất, thì lý do đó mới là thứ cần cân nhắc. Truy không ra gì cụ thể thì đó là lời đồn.
Nhà có người mất: chuyện của chính gia đình mình
Không có cách kiểm nào cho phần này, vì nó thuộc về niềm tin. Có gia đình hoàn toàn thoải mái. Có gia đình, nhất là có người lớn tuổi, sẽ không yên tâm dù giá rẻ đến đâu. Cả hai đều chính đáng.
Điều nên làm là hỏi ý mọi người sẽ sống trong nhà trước khi đặt cọc, chứ không phải sau. Một người mua vì giá trong khi người cùng ở thì lo lắng suốt nhiều năm là cái giá không ghi trên hợp đồng. Nếu gia đình theo tín ngưỡng nào đó và muốn làm lễ trước khi vào ở, đó là việc riêng, nên làm đơn giản, không cần ai bán cho “gói hoá giải” đắt tiền.
Cảnh giác với hai kiểu người
- Người bán giấu chuyện. Cháy, ngập, tranh chấp đều là thông tin người mua có quyền biết. Hỏi hàng xóm, hỏi tổ dân phố, tra tin cũ trên mạng theo địa chỉ. Nếu phát hiện người bán giấu điều quan trọng, những điều khác họ nói cũng nên kiểm lại.
- Người “hoá giải”. Có người nghe nhà có chuyện liền đề nghị gói làm lễ, đặt vật phẩm, đổi cửa, kèm giá cao, giục làm ngay trước ngày vào ở. Đây là kiểu gieo lo rồi bán cách giải. Một căn nhà có vấn đề vật chất cần thợ và kỹ sư, không cần vật phẩm.
Giá rẻ hơn bao nhiêu thì đáng cân nhắc
Không có con số chung. Cách nghĩ hợp lý là: lấy giá các căn tương đương quanh đó, trừ đi chi phí thật phải bỏ ra (gia cố, đi lại điện, chống thấm, xử lý pháp lý), trừ thêm một khoản dự phòng cho thứ chưa thấy. Phần còn lại mới là “rẻ” thật. Nhiều căn trông rẻ, tính xong thì ngang giá thị trường, chỉ có thêm phiền phức. Cũng có căn rẻ thật, vì người mua khác sợ lời đồn mà không kiểm.
Nói gọn lại
“Nhà có chuyện” là bốn loại khác nhau. Nhà từng cháy cần kỹ sư kết cấu, nhà siết nợ cần người pháp lý, lời đồn thất bát cần truy ra lý do vật chất, còn nhà có người mất là chuyện cả gia đình phải đồng lòng. Không loại nào cần một gói hoá giải đắt tiền. Quyết định bằng thông tin đã kiểm, không bằng giá rẻ, cũng không bằng nỗi sợ.