Xà ngang đè giường, đè bàn làm việc: phần quy ước, phần cảm giác và cách xử lý theo từng mức
Năm bài trước trong mục Bố cục nhà nói về bếp đối nhà vệ sinh, cửa đối cửa, nhà vệ sinh giữa nhà, chỗ đặt bàn thờ và gương. Có một thế khó còn gặp nhiều hơn tất cả những thứ đó cộng lại, vì nó nằm sẵn trong kết cấu: cái dầm bê tông chạy ngang trên đầu giường, hay ngay trên chỗ ngồi làm việc. Dân gian gọi là “xà đè”.
Bài này không nói dầm là điềm gở. Bài này tách ra ba phần: quy ước nói gì, cảm giác nào là có thật và đo được, rồi các cách xử lý xếp theo chi phí. Phần lớn trường hợp, cách rẻ nhất lại là cách đúng nhất.
Vì sao nhà nào cũng có dầm, và dầm nằm ở đâu
Nhà khung bê tông cốt thép, loại phổ biến nhất ở nhà phố và chung cư, chịu lực bằng hệ cột và dầm. Sàn đổ lên dầm, dầm truyền tải xuống cột. Dầm chính thường chạy giữa các cột, dầm phụ chia nhỏ ô sàn. Trong một căn phòng ngủ bình thường, rất hay có một dầm chạy ngang, sâu xuống dưới mặt trần từ hai đến bốn tấc tuỳ nhịp nhà.
Điều cần biết đầu tiên: dầm là thứ không được đụng tới. Không đục, không cắt, không khoan lỗ to xuyên qua để đi ống. Mọi cách xử lý dưới đây đều xoay quanh việc che, né, hoặc đổi cách dùng phòng, chứ không có cách nào bỏ dầm đi. Ai đề nghị “đục bớt cho phẳng” thì dừng lại hỏi kỹ sư kết cấu trước.
Quy ước nói gì về xà đè
Theo quan niệm phong thuỷ phổ biến, xà ngang nằm trên người khi ngủ hay khi ngồi lâu tạo một thứ “áp lực” đè xuống. Cách diễn giải thì khác nhau tuỳ người: dầm ngang ngực thì nói về sức khoẻ, ngang đầu thì nói về suy nghĩ, dầm cắt đôi giường vợ chồng thì nói về chia rẽ. Các cách nói đó là quy ước văn hoá, không có cơ chế nào kiểm chứng được, và cũng không ai đo được dầm ngang ngực khác dầm ngang chân ở chỗ nào.
Cái nên giữ lại từ quy ước này là một ý đơn giản: chỗ con người nằm lâu và ngồi lâu nên có cảm giác thoáng phía trên. Ý đó thì có cơ sở.
Phần cảm giác có thật
Nhiều người ngủ dưới dầm thấy khó chịu mà không biết vì sao. Có mấy lý do đo được hoặc giải thích được:
- Trần thấp cục bộ. Phòng cao hai mét bảy, dầm sâu ba tấc, khoảng trống dưới dầm còn hai mét tư. Nằm ngửa nhìn lên, khối bê tông chiếm cả tầm mắt. Cảm giác bị đè là cảm giác thị giác thật.
- Bóng và tương phản. Đèn trần đặt cạnh dầm tạo một mảng bóng đổ dài trên trần, ban đêm nhìn rất rõ.
- Nhiệt. Ở tầng trên cùng hoặc nhà mái bằng, dầm và sàn mái hấp nhiệt ban ngày, toả xuống ban đêm. Dầm dày hơn sàn nên giữ nhiệt lâu hơn một chút.
- Đồ treo dưới dầm. Quạt trần, đèn chùm, kệ gắn vào dầm ngay trên đầu giường là thứ thật sự đáng lo, vì đồ nặng treo cao có thể rơi.
Không có lý do nào trong số đó cần đến bùa hay vật phẩm. Tất cả đều xử lý được bằng bố trí và vật liệu.
🔴 Thứ phải kiểm trước: đồ nặng treo trên dầm ngay trên giường
Đây là phần quan trọng nhất của bài, và cũng là phần hay bị bỏ qua nhất. Người ta lo cái dầm “đè” về tinh thần, nhưng lại treo ngay dưới dầm một cái quạt trần hay đèn chùm bắt bằng hai con tắc kê nhựa.
- Quạt trần rung liên tục khi chạy. Móc treo phải bắt vào kết cấu chắc, có chốt an toàn, và kiểm định kỳ. Tốt nhất là không đặt quạt trần ngay trên đầu giường.
- Đèn chùm, đèn thả nặng thì phải bắt bằng bu lông nở kim loại phù hợp, không dùng tắc kê nhựa cho đồ nặng.
- Kệ gắn tường sát trần phía trên đầu giường đựng sách, đựng đồ trang trí là thứ hay rơi khi động đất nhẹ, khi trẻ con leo trèo, hoặc đơn giản khi vít lỏng theo thời gian.
- Tượng, vật phẩm bằng đá, bằng đồng đặt trên nóc tủ đầu giường cũng thuộc nhóm này. Người ta hay đặt chúng ở đó để “trấn” cái dầm, vô tình biến một nỗi lo tưởng tượng thành một nguy cơ có thật.
Nguyên tắc chung: phía trên chỗ đầu người nằm không treo, không kê thứ gì nặng. Làm được điều đó rồi hãy tính tới chuyện khác.
Năm cách xử lý, xếp từ rẻ đến đắt
1. Dời giường, xoay giường
Miễn phí và hiệu quả nhất. Đo lại phòng, thử đặt giường sao cho dầm rơi vào phía chân giường hoặc ra ngoài hẳn mép giường. Nhiều phòng chỉ cần xoay giường chín mươi độ là xong. Khi dời, nhớ giữ lối đi ít nhất sáu tấc quanh giường, không chắn cửa sổ, không để ổ điện bị đè sau đầu giường.
2. Đổi công năng chỗ nằm dưới dầm
Nếu dầm chia phòng làm hai phần, phần dưới dầm có thể thành chỗ tủ áo, bàn trang điểm, kệ sách. Đồ cao đặt dưới dầm còn làm dầm “biến mất” vì nó khớp với mép tủ.
3. Sơn và chiếu sáng
Sơn dầm cùng màu trần, sáng màu, không viền. Bỏ đèn trần đặt sát dầm, chuyển sang đèn hắt hoặc đèn đặt bàn. Mảng bóng đổ trên trần biến mất thì cảm giác “có khối đè” giảm rõ.
4. Đóng tủ âm hoặc kệ đầu giường bám theo dầm
Một hệ tủ đầu giường cao tới đáy dầm, đóng bằng gỗ công nghiệp, biến cái dầm thành mép trên của tủ. Giường kê sát vào tủ thì đầu người nằm lùi khỏi hẳn phía dưới dầm. Lưu ý: tủ phải bắt chắc vào tường, ngăn trên cùng không đựng đồ nặng.
5. Làm trần thạch cao phẳng
Đắt nhất. Hạ cả trần xuống ngang đáy dầm, được mặt trần phẳng. Đổi lại phòng thấp đi đúng bằng chiều sâu dầm. Với phòng vốn đã thấp, làm trần phẳng có khi còn ngột hơn để dầm lộ. Phương án dung hoà là làm trần giật cấp, chỉ hạ một dải quanh dầm, giữ phần giữa phòng cao.
Dầm trên bàn làm việc và bàn ăn
Bàn làm việc khác giường ở chỗ người ngồi thẳng, đầu gần trần hơn, và ngồi nhiều giờ liền. Nếu bàn đặt ngay dưới dầm, cách đơn giản là kéo bàn lùi ra để người ngồi có khoảng trống phía trên, hoặc xoay bàn để dầm nằm phía sau màn hình. Ánh sáng làm việc nên lấy từ đèn bàn, không lấy từ đèn trần sát dầm vì bóng dầm đổ xuống mặt bàn.
Bàn ăn dưới dầm ít đáng ngại hơn, vì người ngồi ăn không lâu. Chú ý duy nhất là đèn thả trên bàn ăn: bắt chắc, đặt độ cao đủ để không ai đứng dậy va đầu.
Những lời khuyên nên bỏ qua
- Treo hồ lô, treo sáo trúc dưới dầm để “hoá giải”. Treo thêm đồ trên đầu người nằm là đi ngược đúng nguyên tắc an toàn ở trên. Nếu gia đình vẫn muốn treo vì niềm tin, hãy treo ở đoạn dầm không nằm trên giường, đồ nhẹ, móc chắc.
- Đục dầm cho nông bớt. Tuyệt đối không. Dầm là kết cấu chịu lực.
- Phải đổi phòng ngủ ngay, không thì gặp chuyện. Đây là kiểu gieo lo. Dầm đã ở đó từ ngày xây nhà. Việc cần làm là sắp lại giường, không có gì gấp gáp.
Nói gọn lại
Xà đè là chuyện thị giác, ánh sáng và nhiệt nhiều hơn là chuyện điềm báo. Việc đầu tiên không phải là đi mua vật phẩm mà là nhìn lên: có thứ gì nặng đang treo trên đầu người nằm không. Gỡ những thứ đó xuống, rồi thử xoay giường. Hai việc ấy không tốn đồng nào, giải quyết được phần lớn các phòng. Còn lại mới tính tới sơn, đóng tủ, làm trần.